„Twoje dziecko nie jest zepsute” o zmianie perspektywy w rodzicielstwie– wywiad z dr Magdą Sikorą, prowadzącą kurs „Neurokompas” – ADHD, spektrum, emocje i terapia
Zapraszamy do lektury rozmowy z dr Magdą Sikorą – psycholożką, terapeutką ACT i neuropsycholożką, która od lat pracuje z osobami neuroróżnorodnymi. W wywiadzie rozmawiamy o tym, czym jest neuroróżnorodność z perspektywy mózgu, jak zmienia sposób rozumienia dzieci z ADHD i w spektrum autyzmu oraz dlaczego regulacja emocji dorosłych jest równie ważna jak wsparcie dziecka.
Dr Sikora opowiada także o kulisach powstania kursu „Neurokompas”, dostępnego na platformie HKFedu, który łączy wiedzę z zakresu neurobiologii, terapii, emocji i farmakoterapii. Wyjaśnia, dlaczego Neurokompas to więcej niż zbiór szkoleń oraz jak pomaga rodzicom, nauczycielom i specjalistom lepiej rozumieć dzieci neuroróżnorodne.
HKFedu: Pani Magdo, dziś coraz więcej słyszymy o neuroróżnorodności, ale co to tak naprawdę znaczy? Czy to tylko modny termin? Czy realna zmiana w sposobie, w jaki rozumiemy dzieci z ADHD i spektrum autyzmu?
Magda Sikora: Na wstępie chciałam zaznaczyć, że moim zdaniem neuroróżnorodność nie jest chwilową modą, lecz stanowi zmianę paradygmatu – przekształcenie naszego myślenia o tym, w jaki sposób funkcjonuje układ nerwowy.
Pamiętam jeszcze czasy moich studiów i studiów doktoranckich, kiedy pracowałam w Instytucie Farmakologii. Przyjmowaliśmy wtedy założenie, że nasze układy nerwowe, a w szczególności mózgi, działają w przybliżeniu w taki sam sposób.
Wraz z postępem badań i poszerzaniem wiedzy o funkcjonowaniu mózgu odeszliśmy jednak od przekonania, że istnieje jeden prawidłowy model jego działania. Mózgi różnią się między sobą tak samo, jak różnimy się wzrostem, kolorem oczu czy temperamentem. I nie ma w tym absolutnie nic złego. ADHD czy spektrum autyzmu nie są defektami, lecz innymi sposobami przetwarzania bodźców, uczenia się i reagowania na to, co pojawia się w otoczeniu.
Myślę, że to przesunięcie perspektywy – z patrzenia na patologię na dostrzeganie różnorodności, z pytania „Co jest nie tak?” na „Czego potrzebuje to dziecko, aby mogło dobrze funkcjonować?” – pozwala nam lepiej radzić sobie z trudnościami, które mogą się pojawiać.
HKFedu: Czym właściwie jest neuroróżnorodność z perspektywy mózgu? Jak to pojęcie zmienia sposób, w jaki właśnie rozumiemy dzieci z ADHD i spektrum autyzmu?
M.S: Z perspektywy mózgu neuroróżnorodność oznacza różnice w budowie i funkcjonowaniu sieci neuronalnych. Mózg osoby z ADHD inaczej reguluje poziom dopaminy i noradrenaliny, co sprawia, że na przykład trudniej jest jej utrzymać uwagę lub hamować impulsy. Z kolei u osób w spektrum autyzmu odmiennie działają sieci odpowiedzialne za integrację bodźców i empatię.
Te różnice nie są błędem natury – stanowią po prostu jeden z jej wariantów. Kiedy to zrozumiemy, przestajemy „naprawiać” dziecko, a zaczynamy wspierać jego mózg w taki sposób, aby mógł funkcjonować w swoim naturalnym rytmie.
HKFedu: „Neurokompas” łączy kilka obszarów: mózg, emocje, terapię i farmakoterapię. Co sprawia, że ten kurs to coś więcej niż tylko zestaw wykładów?
M.S: „Neurokompas” powstał po to, aby uczestnicy nie tylko zdobywali wiedzę, lecz także potrafili od razu przełożyć ją na codzienną pracę z dzieckiem. W tym kursie łączę wiedzę o mózgu z praktycznym podejściem terapeutycznym oraz doświadczeniem gabinetowym. Wyjaśniam, dlaczego dziecko reaguje w określony sposób i co może realnie pomóc mu wrócić do równowagi.
Moim zdaniem prowadzi krok po kroku przez cały proces – od zrozumienia biologii i emocji, przez konkretne narzędzia wspierające dziecko, aż po świadome decyzje dotyczące ewentualnej farmakoterapii. Uczestnicy otrzymują jasne mapy, przykłady z życia, scenariusze reakcji oraz sposoby regulowania zarówno emocji dziecka, jak i własnych.
HKFedu: A skąd wziął się pomysł na stworzenie „Neurokompasu”?
M.S: „Neurokompas” powstał z połączenia mojej pracy terapeutycznej, osobistych doświadczeń oraz wielu rozmów przeprowadzonych z rodzicami i nauczycielami. Od lat spotykam w gabinecie osoby, które mają ogromną motywację, by wspierać dzieci, ale brakuje im rzetelnego „kompasu”, który wskazałby im kierunek.
Bardzo często słyszę: „Nikt mi tego nie wytłumaczył”, „Rozumiem teorię, ale nie wiem, co dalej”. Właśnie dlatego w kursie Neurokompas zależało mi na tym, by pokazać, jak przekładać wiedzę teoretyczną na praktykę. Dla mnie neurobiologia zawsze była punktem wyjścia, a z czasem coraz wyraźniej widziałam, jak zrozumienie procesów zachodzących w układzie nerwowym zmienia sposób, w jaki reagujemy na trudne zachowania i sytuacje.
Do tego dochodzi moje osobiste doświadczenie neuroróżnorodności, które uświadamia mi, jak różnie mogą pracować mózgi i jak ważne jest, aby ktoś potrafił spokojnie i bez oceniania wyjaśnić, w jaki sposób można wykorzystywać swoje zasoby, zamiast skupiać się wyłącznie na deficytach.
HKFedu: Dla kogo „Neurkompas” będzie szczególnie pomocny?
M.S: Myślę, że ten kurs jest przede wszystkim skierowany do osób, które nie mają jeszcze podstawowej wiedzy ani doświadczenia w zakresie neurobiologii. To kurs dla rodziców, nauczycieli, a także psychologów czy terapeutów, którzy na co dzień pracują z dziećmi neuroróżnorodnymi i chcą lepiej rozumieć ich potrzeby.
Jednocześnie wiele cennych informacji znajdą tu również osoby, które dopiero szukają odpowiedzi. Często zgłaszają się do mnie rodzice, którzy próbują zrozumieć zachowania swoich dzieci i rozwiać nurtujące ich wątpliwości. Myślę, że także oni odnajdą w tym kursie coś wartościowego dla siebie.
HKFedu: W Neurokompasie tłumaczy pani, że impulsywność czy trudne zachowania to nie jest zła wola dziecka, tylko działanie mózgu. Jak ta wiedza może zmienić sposób reagowania dorosłych?
M.S: Z mojego doświadczenia wynika, że kiedy dorosły zaczyna rozumieć, iż dziecko nie wybiera swoich reakcji — że nie jest celowo czy intencjonalnie złośliwe, lecz zmaga się z przeciążonym układem nerwowym — wtedy łatwiej dostrzec jego trudność, zamiast interpretować zachowanie jako bunt. Ta zmiana perspektywy przesuwa naszą uwagę z oceniania na wspieranie. Zamiast pytać „Co jest nie tak z moim dzieckiem?”, pojawia się pytanie „Co takiego wydarzyło się, że moje dziecko reaguje w ten sposób i jak mogę mu pomóc się wyregulować?”.
Zrozumienie działa jak filtr zmieniający nasz sposób reagowania — wpływa na ton głosu, sposób stawiania granic i często rozbraja złość dorosłego, która naturalnie pojawia się w trudnych sytuacjach. Uświadamiamy sobie, że dziecko nie działa przeciwko nam, lecz przeżywa coś, z czym nie potrafi sobie poradzić.
W miejsce systemu kar, nagród i presji zaczynają pojawiać się narzędzia wspierające kontakt, regulację i przewidywalność — takie, które pomagają odzyskać równowagę. Może się wydawać, że to niewielka zmiana w naszym myśleniu, ale w rzeczywistości ma ogromny wpływ na relację z dzieckiem.
HKFedu: Kolejny aspekt, na który zwraca pani uwagę, to emocje dorosłych. Dlaczego tak ważne jest, by pomagając dziecku nie zapominać o sobie?
M.S: To jest ważne, ponieważ dorosły jest głównym regulatorem i nauczycielem pracy z emocjami. Nikt z nas nie rodzi się z wykształconą umiejętnością samoregulacji — uczymy się jej od tych, którzy nas otaczają. Dlatego to właśnie w naszych emocjach, tonie głosu i sposobie reagowania dziecko szuka poczucia bezpieczeństwa.
Jeśli jesteśmy przeciążeni, niewyspani albo funkcjonujemy na granicy własnych zasobów, naturalne jest, że trudno nam zachować spokój w sytuacjach wymagających cierpliwości. Dziecko automatycznie „czyta” nasz stan i odpowiada na niego zwiększonym napięciem — jeśli widzi naszą nerwowość, samo również zaczyna ją odczuwać.
Dlatego uważam, że troska o siebie nie jest dodatkiem, lecz podstawą skutecznej pracy. Gdy dorosły ma choć odrobinę przestrzeni na swoje uczucia i potrzeby, łatwiej jest mu prowadzić dziecko przez trudne momenty — bez nadmiernego poczucia winy i bez presji kontroli. Daje to też coś bardzo ważnego: modeluje postawę, w której każdy ma prawo do słabości, a dbanie o siebie jest czymś naturalnym.
HKFedu: Innym ważnym obszarem omawianym jest farmakoterapia. Dlaczego decyzja o lekach wciąż wywołuje tyle lęku i co może pomóc rodzicom podejmować świadome decyzje w tym temacie?
M.S: Powiedziałabym, że lęk najczęściej wynika z niewiedzy, niezrozumienia lub wcześniejszych negatywnych doświadczeń. Farmakoterapia bywa często demonizowana i przedstawiana jako ostateczność, tymczasem dla wielu osób — zarówno dzieci, jak i dorosłych — jest narzędziem, które w ogóle umożliwia skorzystanie z terapii czy udział w zajęciach szkolnych.
Dlatego jednym z ważnych elementów Neurokompasu jest szkolenie poświęcone działaniu leków i farmakoterapii. Chcę przekazać rzetelną, obiektywną wiedzę z perspektywy neuronauki, a nie opinii z forów internetowych. Uważam, że świadoma decyzja o tym, czy włączyć farmakoterapię u dziecka, powinna uwzględniać wiele aspektów: wiedzę, obserwację funkcjonowania dziecka, współpracę z lekarzem. Strach nie powinien być czynnikiem decydującym w tak ważnych wyborach.
HKFedu: A jak rozpoznać moment, w którym potrzebna jest już specjalistyczna pomoc — terapeutyczna lub farmakologiczna? Wielu rodziców mierzy się z takim pytaniem. Jak wyłapać ten właściwy moment?
M.S: Myślę, że takim momentem, w którym warto zwrócić się o fachową pomoc, jest chwila, gdy zauważamy, że nasze dotychczasowe działania nie przynoszą oczekiwanych efektów. Trzeba też pamiętać, że spotkanie z psychologiem nie musi od razu oznaczać długiej, wielomiesięcznej terapii. Czasem wystarczy jedno lub dwa spotkania, podczas których ktoś z zewnątrz pokaże nam inną perspektywę i wskaże, w którym miejscu utknęliśmy w relacji z dzieckiem.
Natomiast jeśli chodzi o farmakoterapię, warto podkreślić, że nie powinna ona być jedynym narzędziem, z którego korzystamy. Leki nie działają cudownie — nie mamy magicznej tabletki rozwiązującej wszystkie trudności. Farmakoterapia nie zmienia zachowania dziecka – jej rolą jest wsparcie regulacji układu nerwowego i stworzenie przestrzeni do pracy terapeutycznej lub do efektywnego funkcjonowania w szkole, tak aby dziecko mogło uczyć się i rozwijać.
Dlatego zawsze w momencie narastających trudności warto najpierw zgłosić się do dobrego psychologa, diagnosty lub innego specjalisty. Kompetentny profesjonalista pomoże ocenić, czy w danym przypadku farmakoterapia jest potrzebna, czy też można skutecznie działać innymi metodami.
HKFedu: Jakich efektów mogą spodziewać się uczestnicy, którzy ukończą cały kurs Neurokompas – ADHD, spektrum, emocje i terapia?
M.S: Powiedziałabym, że pierwszym i najważniejszym efektem jest odzyskanie spokoju w relacji z dzieckiem. Dorośli zaczynają lepiej rozumieć nie tylko to, co dzieje się w mózgach ich dzieci, ale też lepiej rozumieją samych siebie. Szczególnie ostatnie szkolenie w Neurokompasie jest poświęcone dorosłym i narzędziom wspierającym naszą własną samoregulację.
Choć może się wydawać, że to jedynie dodatek do kursu, ja uważam, że jest to jego fundament. Kiedy wiemy, jak regulować samych siebie, możemy skuteczniej uczyć dzieci tych samych umiejętności. Warto pamiętać, że rodzina jest systemem naczyń połączonych — jeśli zmienia się jeden element, zmienia się cały system.
Przytoczę słowa pani Eweliny, z którą pracuję. Powiedziała, że dla niej uczestnictwo w kursie było momentem, w którym zaczęły „łączyć się puzzle” — rozsypane wcześniej elementy jej doświadczeń nagle zaczęły tworzyć spójną całość. Teraz widzi pełny obraz, a nie tylko pojedyncze fragmenty.
HKFedu: Pani Magdo, na koniec — oprócz wiedzy i podejścia do siebie, jaką zmianę w myśleniu o dziecku chciałaby Pani, aby uczestnicy wynieśli z Neurokompasu?
M.S: Myślę, że chciałabym przekazać jedno, a może dwa ważne zdania: Twoje dziecko nie jest zepsute i nie trzeba go naprawiać — trzeba je poznawać. Twoja miłość, zrozumienie i akceptacja są tym, co możesz dać mu najlepszego.
Kurs online: Neurokompas – ADHD, spektrum dostepny na edu.hkfcentrum.pl
Kup już dziś i zyskaj nowe spojrzenie na swoje dziecko oraz spokój w rodzicielswie.
Magdalena Sikora – Doktor nauk medycznych, psycholożka terapeutka ACT, wykładowczyni akademicka. Specjalizuje się w neuropsychologii i pracy z osobami neuroróżnorodnymi. Na co dzień prowadzi terapię indywidualną w nurcie ACT, łącząc podejście humanistyczne z wiedzą o funkcjonowaniu mózgu. Prowadzi zajęcia dla studentów psychologii i regularnie szkoli specjalistów w obszarach związanych z regulacją emocji, uwagą i pamięcią, odpornością psychiczną oraz wspieraniem dzieci i dorosłych w świecie nadmiaru bodźców.
Nasza platforma edukacyjna – HKFedu!
Na edu.hkfcentrum.pl znajdziesz kompleksową ofertę edukacyjną, stworzoną z myślą o skutecznym i wygodnym zdobywaniu wiedzy.
Szkolenia online – ucz się kiedy i gdzie chcesz
Webinary na żywo – aktualna wiedza i interakcja z ekspertami
Szkolenia stacjonarne – unikatowa wymiana wiedzy
