Kiedy trudności w nauce to coś więcej – wywiad z Karoliną Mączyńską na temat diagnozy trudności szkolnych
„On naprawdę się stara” – to zdanie często słyszymy od rodziców dzieci, które mimo dużego wysiłku nie osiągają oczekiwanych wyników w szkole.
Co wtedy zrobić? I skąd wiedzieć, czy to tylko chwilowe trudności, czy coś więcej?
Zapraszamy na pierwszą część rozmowy z Karoliną Mączyńską– psycholożką w HKF Centrum, która zajmuje się diagnostyką trudności w nauce oraz wsparciem rodziców.
HKFedu: Karolino, termin „trudności szkolne” jest dość popularny. Na początek – czym jest diagnoza psychologiczna trudności szkolnych?
Karolina Mączyńska: Diagnoza specyficznych trudności w uczeniu się (potocznie: trudności szkolnych), to badanie przeprowadzane osobno przez psychologa i pedagoga. Pozwala ocenić umiejętności u ucznia lub uczennicy niezbędne do prawidłowego odbierania, przyswajania i odtwarzania informacji.
Umiejętności te składają się z wielu komponentów. Specjaliści oceniają je podczas obserwacji dziecka wykonującego różnego rodzaju zadania. Są one częścią testów diagnostycznych, a ich wyniki pozwalają ocenić poziom ewentualnych trudności w poszczególnych obszarach na tle populacji.
Dzięki szczegółowej analizie specjalista jest w stanie wskazać możliwe przyczyny trudności, które nie zawsze są oczywiste ani dla dziecka, ani dla jego otoczenia.
HKFedu: Od jakiego wieku można przeprowadzić taką diagnozę? Kiedy rodzice powinni ją rozważyć?
K.M: Diagnozę specyficznych trudności w uczeniu się przeprowadzamy u dzieci od 4. klasy. Na wcześniejszych etapach edukacji uznajemy, że dziecko ma prawo – w pewnych granicach – popełniać błędy i obserwujemy, czy trudności ulegają zmianie pod wpływem dodatkowego wsparcia.
Jeśli jednak zdaniem najbliższego otoczenia dodatkowa praca i modyfikacja sposobu uczenia się przez dłuższy czas nie przynoszą poprawy, przed 4. klasą można, na podstawie diagnozy w poradni stwierdzić ryzyko specyficznych trudności w nauce. Taki wynik warto zweryfikować po ukończeniu 3. klasy.
HKFedu: Jakie sygnały w funkcjonowaniu dziecka powinny zwrócić uwagę rodzica?
K.M: Takich sygnałów jest bardzo wiele i mogą się one różnić w zależności od wieku dziecka.
U części dzieci można zauważyć brak proporcji między wysiłkiem a efektami – mimo dużego nakładu pracy osiągają one nieproporcjonalnie niskie wyniki lub uzyskanie dobrego rezultatu wiąże się z nadmiernym kosztem.
HKFedu: Co szczególnie powinno zwrócić uwagę w młodszej grupie wiekowej?
K.M: U uczniów klas 1–3 sygnałem mogą być trudności w opanowaniu podstaw czytania, pisania i liczenia, mimo regularnych powtórzeń.
Dziecko może mieć trudność z połączeniem brzmienia głoski z jej zapisem graficznym. Niektóre dzieci nie potrafią złożyć słowa z głosek, które poprawnie wymawiają, lub odwrotnie – nie wyodrębniają głosek ze słów, które poprawnie czytają lub słyszą.
Inne mogą mieć trudność z odwzorowywaniem kształtów symboli graficznych czy wykonywaniem prostych przekształceń na niewielkim zbiorze elementów.
HKFedu: A na co zwrócić uwagę u starszych dzieci?
K.M: U starszych uczniów i uczennic „czerwoną flagą” mogą być powtarzające się błędy ortograficzne – mimo znajomości zasad – trudności z czytaniem ze zrozumieniem, zapamiętywaniem treści czy wykonywaniem działań matematycznych.
W obu grupach wiekowych trudności mogą być widoczne także podczas nauki języków obcych.
HKFedu: Czy istnieją wcześniejsze czynniki ryzyka?
K.M: Wiek pojawienia się pierwszych sygnałów w dużej mierze zależy od środowiska, w jakim wychowuje się dziecko, oraz od wyzwań, którym jest poddawane.
We wczesnym dzieciństwie prekursorami ryzyka mogą być zaburzenia integracji sensorycznej lub opóźnienie rozwoju mowy – szczególnie wtedy, gdy nie poddają się one łatwo oddziaływaniom terapeutycznym.
W starszym wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym uwagę powinny zwrócić trudności w orientacji przestrzennej, dostrzeganiu powtarzalności, odtwarzaniu wzorów czy zauważaniu różnic i brakujących elementów.
W grupie ryzyka znajdują się również dzieci, które mają trudność ze zrozumieniem poleceń oraz z powtarzaniem i uczeniem się krótkich form drogą słuchową.
Warto także uważnie obserwować dzieci z nasiloną nadpobudliwością ruchową, jeśli dezorganizuje ona ich funkcjonowanie i utrudnia przyswajanie wiedzy.
HKFedu: Czy środowisko jest kluczową przyczyną trudności szkolnych?
K.M: Kiedy mowa o specyficznych trudnościach w nauce, zazwyczaj mamy na myśli uwarunkowane biologicznie i względnie trwałe deficyty, które wpływają nie tylko na uczenie się, ale również na inne aspekty codziennego funkcjonowania.
Z kolei trudności niespecyficzne mają zwykle charakter przejściowy i środowiskowy – mogą pojawiać się w odpowiedzi na zaburzenie równowagi w jakimś obszarze życia dziecka.
Jeśli jednak w dzieciństwie dochodzi do długotrwałego zaniedbania lub zahamowania rozwoju (np. z powodu choroby lub silnych obciążeń emocjonalnych), może dojść do utrwalenia deficytów. Wówczas możemy mówić o trudnościach o charakterze specyficznym.
Inną sytuacją jest funkcjonowanie dziecka w przewlekłym stresie – np. związanym z lękiem społecznym czy lękiem przed oceną. Taki stan obniża koncentrację i prowadzi do błędów, które mogą przypominać trudności specyficzne, choć nimi nie są.
HKFedu: Czy trudności szkolne to zaburzenie?
K.M: Coraz częściej odchodzi się od postrzegania trudności szkolnych jako zaburzenia. Dzieci funkcjonują w ramach szerokiego kontinuum neuroróżnorodności.
Te, które mają trudności w niektórych obszarach, często wykazują zdolności w innych i – przy odpowiednim wsparciu – osiągają sukcesy. Diagnoza pozwala zobaczyć szerszy obraz funkcjonowania dziecka, a nie tylko jego trudności.
HKFedu: Jaką radę byś dała rodzicom, którzy zauważają u swojego dziecka trudności w nauce i zastanawiają się, czy powinni zgłosić się na diagnozę?
K.M: Przede wszystkim, pamiętajcie, że trudności w nauce stanowią jedynie wycinek rzeczywistości Waszego dziecka, a nie jego cały obraz. Wystrzegam rodziców przed patrzeniem na własne dzieci jedynie przez pryzmat ich trudności.
Jeśli Wasze dziecko osiąga wyniki w nauce nieadekwatne do włożonego czasu i trudu, jeśli macie przekonanie, że uczciwie traktuje obowiązek szkolny i pracuje systematycznie, a mimo to doświadcza porażki, frustracji i obniżenia poczucia własnej wartości, to szukajcie pomocy.
Badanie pozwoli przede wszystkim uzyskać informacje na temat rzeczywistych możliwości i ograniczeń dziecka, a także dostarczy narzędzi, które pomogą je wspierać.
Jeśli masz wątpliwości, czy Twoje dziecko potrzebuje wsparcia zapraszamy do HKF Centrum.
Konsultacja pozwala zrozumieć, z czego wynikają trudności i jak realnie wesprzeć dziecko w nauce.
Wkrótce przedstawimy drugą część rozmowy, gdzie omówimy jak wygląda proces diagnostyczny trudności szkolnych w HKF Centrum oraz co dokładnie daje diagnoza.
Przeczytaj także:
Nasza platforma edukacyjna – HKFedu!
Na edu.hkfcentrum.pl znajdziesz kompleksową ofertę edukacyjną, stworzoną z myślą o skutecznym i wygodnym zdobywaniu wiedzy.
Szkolenia online – ucz się kiedy i gdzie chcesz
Webinary na żywo – aktualna wiedza i interakcja z ekspertami
Szkolenia stacjonarne – unikatowa wymiana wiedzy
